Categorie archief: Dialect

De Taelkrink
In de Taelkrink verenigen zich een tiental actieve schrijvers van het Genemuider dialect. Zij willen het actieve gebruik van de streektaal promoten en de ontwikkelingen ervan vastleggen en bewaren. Zij doen dat niet alleen door het dialect zelf te spreken en te schrijven, maar ook door het uit te dragen door publicaties, via de radio, door streektaalprogramma’s te verzorgen voor bijv. vrouwenverenigingen, door voorlichting te geven op scholen, door dialect-voorleesavonden te verzorgen, mee te werken aan culturele manifestaties enz. Aanspreekpunt voor de Taelkrink is Jannie Bakker, Stuivenbergstraat 5.

Skriefwedstried ‘Veralderierd’

Tiedens de streektaeloavmd van Eikoerei, op 19 september 2014, is ‘veralderierd’ tot et mooiste Gællemuniger woord ekeuzn. En dat mooiste woord, dat muut netuurlijk gebruukt wördn! Op die oavmd is dan ook al an-ekundigd dat wi-j de komende tied met dat woord dan de slag goan.

De eerste activiteit is een skriefwedstried. Iederiene die as Gællemunigers sprek wördt uut-eneudigd een verael te skrievm rond et woord ‘Veralderierd’.

De betekenis van et woord

Veralderierd: wat betekent et eignlijk precies. Op et stembiljet stond: ontdaan, in de war. D’r bin nog wel meer woordn te bedeinkn die de betekenisse ongeveer weergeevm: hoteldebotel, ondersteboven, uit zien doen… Ie raekn dus veralderierd van een (min of meer plotselinge) gebeurtenis: een ongelukkien, een verrassing, een plotselinge confrontatie enz. En dan ku’j zaegn: “Ek bin d’r veralderierd van!”

Et verael

De bedoelige is dat er veraeln eskreevm wördn rond et thema ‘veralderierd’. Dat oeft niet de titel van et verael te weezn, as ‘veralderierd’ mær een rolle van ienige betekenisse spuult in et verael.

En et get um een verael; dus níet um een beskouwige of verændelige over wat ‘veralderierd’ now precies is en oe vaeke as et nog wel of niet meer gebruukt wördt, nee: een verael. D’r muut wat gebeurn in dat verael, en door raekt dan iene veralderierd van. Dat verael telt minimaal 200, en maximaal 2000 woordn. Et mag netuurlijk woor gebeurd weezn, mær dat oeft absoluut niet. En aa’j toch veur een woor gebeurd verael kiezn, durft er dan ook gerust wat bi-j te verzinn. Et get er umme dat et een mooi verael wördt, de wooreid is doorbi-j niet belangriek.

Veur degeenn die as et muuilijk viendn um een begin te kriegn stoan ieronder een paer eupeningszinn. Let wel: dat bin mær suggesties, ie oevm ze niet te gebruukn. Iederiene mag gewoon zien eign verael skrievm.

Suggesties veur eupeningszinn:

  • XXX wol net de grieze container an de wæg zettn toen as ie een vremd geluud eurde. I-j bleef eevm stoan. Wat was dat now? ………………
  • Ek kon die mörn de gedachtn niet ærg bi-j mien wærk olln. Ek mosse iedere keer weer deinkn an wat XXX gistern ezægd aar. ……
  • ’t Plan was ewest die zoemer noar Frankriek te goan. Toen as de wasmesiene onverwacht kepot gong, addn ze dat veraanderd in België. En toen as de auto ook nog vier ni-je baandn mos em, addn ze besleutn in Nederlaand te blievm. En now stondn ze dus met eur tentien op een camping in de buurte van Dalfsn. ….

De wedstried en de regels

De opdracht is: skrieft een verael woorin ‘veralderierd’ een meer dan ondergeskekte rolle spuult.

  • Et verael is minimaal 200 en maximaal 2000 woordn laank.
  • Et verael is eskreevm in et dialæct van Gællemuun. Foutn in de spelling bin niet belangriek: et get um et verael!
  • Onderan et verael vermeld’ie oen naeme, adres, tillefoonnummer en oen leeftied.
  • Et verael wördt uterlijk 31 januari 2015 in-eleverd bi-j et secretariaat van de Taelkrink. Et liefste per e-mail: bakker-rietman@zonnet.nl. Wie gien e-mail ef mag et ook (bi-j voorkeur wel geprint of getypt, mær uuteindelijk mag et ook eskreevm weezn) bezörgn op Stuivenbergstraat 5, 8281EJ Genemuiden.
  • De deskundige jury stet onder veurzitterskap van Philomène Bloemhoff, streektaelconsulent van de Iesselacademie.
  • Tiedens ‘Veurleezn op Zolder’ (meert 2015) wördn de winnaars bekend emaekt en de priezn uut-ereikt. De winnaars leezn door ook eur verael veur.
  • Leden van de Gællemuniger Taelkrink bin uut-esleutn van deelname.

Koopjes op de Biestemærk!

De St. Vrienden van Oud Genemuiden zal op 21 oktober weer met een stand op de Biestemærk aanwezig zijn, dit keer met enkele bijzondere aanbiedingen.

Het Historisch Centrum Genemuiden heeft onlangs een verzameling oude, originele ansichtkaarten van Genemuiden aangekocht. Daarmee heeft ze haar bestaande collectie flink uit kunnen breiden. De verzameling bevatte evenwel ook dubbele exemplaren en deze zullen tijdens de Biestemærk op de kraam worden aangeboden. De (soms zeldzame) ansichtkaarten variëren in datering van rond 1900 tot ongeveer 1970 en met de ouderdom varieert ook de prijs van de kaarten.

Verder heeft de Taelkrink flink geruimd op de boekenafdeling van het Historisch Centrum. De al wat oudere dialectboekjes zullen op de biestemærkkraam in bundels van vijf verschillende exemplaren worden aangeboden, voor de prijs van € 5,- per bundel. Zowel ansichtkaarten als dialectboekjes zijn daarmee originele én goedkope presentjes voor de feestdagen !

Uiteraard is ook het Historisch Centrum tijdens de Biestemærk geopend voor publiek

Veralderierd!

Mooiste-Gellemuniger-woord-1

Vrijdagavond 19 september werd bekend gemaakt welk dialectwoord tot het mooiste Gaellemuniger woord is verkozen. De afgelopen weken konden de inwoners van Genemuiden een stembiljet downloaden (zie het bericht hieronder) en het mooiste woord kiezen.

Het mooiste Gaellemuniger woord is: veralderierd. De betekenis hiervan is: ontdaan, in de war.

Het mooiste Gællemuniger woord

Aan de oproep om ‘het mooiste Gællemuniger woord’ in te leveren is massaal gehoor gegeven. Meer dan 600 woorden werden ingestuurd. Daaruit heeft de Taelkrink een stembiljet samengesteld dat rond 6 september huis-aan-huis verspreid zal worden in Genemuiden.

Om het stembiljet te downloaden klik HIER.

Nadat alle dubbele woorden én de woorden die bij controle toch gewoon Nederlands bleken te zijn, waren verwijderd, bleven er toch honderden woorden over. Reden voor de Taelkrink om te besluiten bepaalde categorieën woorden apart te zetten, om er wellicht in een volgende editie van Eikoerei de mooiste uit te kiezen. Het gaat om de categorieën: a) Uitdrukkingen en zegswijzen B) Planten, bloemen en dieren en C) Scheldwoorden en benamingen (als iepekræssien, groaperd enz.). Deze woorden zult u nu dus niet op het stembiljet aantreffen.

Wat u wel aantreft is een lijst met ruim 120 prachtige Gællemuniger woorden die geen van allen in de dikke, driedelige Van Dale staan. Daartussen woorden die in het Nederlands maar moeilijk te omschrijven zijn. Wat betekent het bijvoorbeeld wanneer een jurk ‘bruselijk’ is? En zit u wel eens te ‘tonnekn’, of te ‘vondern’, ligt u wel eens te ‘kraenewaekn’, of te ‘baeloorn’ of bent u wel eens ‘kuum’, of ‘bluisterig’, of ‘veralderierd’? Al deze woorden (mét de betekenis) en vele andere vind u op het stembiljet.

De stembiljetten worden rond het weekend van 6 september huis-aan-huis verspreid in Genemuiden en is te downloaden op deze site door hier te klikken. Elke Gællemuniger mag op de lijst max. 3 woorden aankruisen die hij/zij het mooist vindt. De stembiljetten kunnen tot en met zaterdag 13 september worden ingeleverd op Stuivenbergstraat 5. Ook mogen de gekozen woorden worden gemaild naar j.bakker-rietman@zonnet.nl.

Uit de woorden met de meeste stemmen wordt dan tijdens de streektaalavond ‘Kiekn wat aa’j zaegn’ uiteindelijk het allermooiste Gællemuniger woord gekozen. Deze avond vindt plaats op vrijdag 19 september in het Hervormd Centrum.

 

Oproep: wie weet er nog wat van het ‘Hoeks’?

In de jaren voor- en waarschijnlijk ook nog wel nà de oorlog werd er in Genemuiden wel ‘Hoeks’ gesproken: een soort geheimtaal die men had ontwikkeld door letters of lettergrepen van een woord om te wisselen of toe te voegen. Sommigen waren er zeer bedreven in. Over het Hoeks is weinig tot niets vastgelegd en er zullen niet veel personen meer zijn die nog precies weten hoe het in elkaar zat. De Gællemuniger Taelkrink wil toch graag proberen de laatste resten vast te leggen. En wie weet is dat nog wel meer dan we denken!

De volgende vragen zouden we graag beantwoord zien:

  • Is er wat nauwkeuriger aan te geven in welke periode er Hoeks werd gesproken?
  • Wie spraken er Hoeks? Een bepaalde leeftijdscategorie, en/of een bepaalde buurt, en/of een bepaalde sociale klasse, of ….
  • Bij wat voor gelegenheid sprak men Hoeks?
  • Met wie werd Hoeks gesproken?
  • Weet u of het vrij algemeen gebruikt werd, of dat het eigenlijk maar een kleine groep was die het beheerste?
  • Weet u hoe het Hoeks in elkaar stak? Hoe men de woorden vormde? Werden er bijvoorbeeld lettergrepen of klanken toegevoegd / weggelaten / achterstevoren gezet? En deed men dat bij alle woorden, of alleen bij kernwoorden in een zin?
  • Kent u mensen die ons wellicht nog meer van het Hoeks kunnen vertellen, of het misschien zelfs nog spreken?

Hartelijk dank voor uw medewerking!

De Gællemuniger Taelkrink, Jannie Bakker

janniebakker@genemuiden.info

Het mooiste Gællemuniger woord?

Eikoerei2013-2

Op vrijdag 19 en zaterdag 20 september 2014 vindt in Genemuiden weer het streektaalfestival ‘Eikoerei’ plaats. Op de vrijdagavond wordt het festival geopend met een grote streektaalavond in het Hervormd Centrum.

Tijdens deze avond zal ook de verkiezing van ‘het mooiste Gællemuniger woord’ plaatsvinden. Vanaf heden kunnen er woorden voor deze verkiezing worden voorgedragen. Iedereen die wel eens heeft gedacht “Wat is dàt een mooi Gællemuniger woord!” kan dat woord nu inbrengen voor de verkiezingen. Gedurende de zomer zullen alle ingebrachte woorden worden verzameld en op 19 september vindt dan, tijdens de Eikoerei-streektaalavond, de verkiezing van het allermooiste Gællemuniger woord plaats. In aanmerking voor verkiezing komen alle echte Gællemuniger woorden: dus niet uit het Nederlands vertaalde woorden maar woorden die typisch Gællemunigers zijn. Te denken valt bijvoorbeeld aan woorden als ‘bliekns’ (mazelen) of ‘smoa’ (lenig). Woorden kunnen worden voorgedragen door ze (onder vermelding van uw naam en adres) te mailen naar j.bakker-rietman@zonnet.nl of door het woord op een briefje geschreven door de brievenbus te stoppen op Stuivenbergstraat 5.

‘Olde oavnd’ over Fondsen en Grootburgerij

foto_1foto_2_uitsnede

Stichting Welzijn de Meente organiseerde op 7 februari samen met onze Stichting een prachtige historische avond, een ‘Olde oavnd’ in de Meente. Deze bijzonder gevarieerde avond bevatte als hoofdonderwerpen de Grootburgerij en de Genemuider Fondsen (te weten het Provisoorfonds en het Armenfonds van Camen). De avond werd na een welkomstwoord geopend door een dialectverhaal van Jannie Bakker over de familie Van Camen (foto’s). Daarnaast waren er diverse andere dialectbijdragen over de Grootburgerij en de Fondsen. Verder werd een toelichting op de Genemuider Fondsen gegeven door Henk Beens, welke onlangs zijn nieuwe boek hierover presenteerde. Namens de Grootburgerij gaf opziener Jan Eenkhoorn een toelichting. De avond werd afgesloten met enkele zaalkwissen in de vorm van triviant, als test van wat er allemaal was verteld. De drie winnaars konden een boek uitzoeken. We kunnen terugkijken op een goed bezochte en geslaagde avond.

Presentatie streektaalbundel “Meinsn van Veurbi-j”

Zaterdag 14 september aanstaande presenteert de Gællemuniger Taelkrink in de Oudheidskamer de streektaalbundel “Meinsn van Veurbi-j”. De bundel bevat 150 gedichtjes (met foto) over markante, overleden Genemuidenaren, allemaal in het dialect van Genemuiden.De gedichtjes en foto’s zijn eerder gepubliceerd in de Stadskoerier. Daar vormden de ‘Meinsn van Veurbi-j’ tussen 2010 en 2013 een wekelijkse, graag gelezen rubriek. Op veler verzoek zijn ze nu gebundeld in boekvorm.Het eerste exemplaar van de bundel zal worden aangeboden aan dhr. R. Breman. Voor hem is gekozen omdat hij zich, net als de ‘Meinsn van Veurbi-j’, als gewone Gællemuniger toch wist te onderscheiden en kleur gaf aan de Genemuider samenleving.Op 21 september, tijdens Genemusiment, zal de bundel zowel op het Havenplein als in de Oudheidskamer verkrijgbaar zijn.

03b130914_Boek_8

Eikoerei – streektaaldictee

In Genemuiden wordt het Gællemunegers’ in het dagelijkse leven nog veelvuldig gebruikt. En dat de streektaal serieus wordt genomen, mag wel blijken uit het programma. Vrijdagavond 24 mei trapte de Bibliotheek Zwartewaterland af i.s.m. Taelkrink Genemuiden en SCEG in het Hervormde Wijkgebouw met een Streektaal Dictee “Kiekn wat aaj’zaegn” waar de Gællemuniger taal centraal stond.

In Genemuiden wordt het Gællemunegers’ in het dagelijkse leven nog veelvuldig gebruikt. “Vanuit de betrokkenheid met het culturele leven in Genemuiden is dan ook de wens ontstaan tot het organiseren van een streektaalfestival in Genemuiden”, vertelt Klasien Hoekman-Fuite. De streektaal is door de jaren nogal veranderd. Vroeger sprak niemand de ‘h’ uit. Nu valt het op, dat vele jongeren dit wel doen. Veel oude woorden zijn verdwenen. Wie kent nog de ‘kniewoagn’ of de’ dunaegn’. Wie praat er nog over een ‘pengelier’ of een ‘skoefkærre’? De ontsluiting, waarover men vroeger eeuwen heeft gedaan, heeft zich in de laatste jaren in ijltempo voltrokken. Door de invloed van televisie, internet en het veel groter aantal kinderen dat het voortgezet onderwijs bezoekt, gaat dit steeds sneller. Dit geeft voor de organiserende werkgroep dan ook gelijk het belang aan van een dergelijk festival!   Eikoerei (betekent: wat een gedoe, wat een drukte) is een streektaalfestival in de gemeente Zwartewaterland maar met een uitstraling naar de gehele kop van Overijssel. Op diverse specifieke en unieke Genemuider locaties zijn zaterdag 25 mei ook voorstellingen gehouden waarbij de Genemuider streektaal als gastheer/gastvrouw fungeerde voor de diverse Nedersaksische streektaal varianten. (met dank aan GenemuidenActueel).

Eikoerei2013-1Eikoerei2013-2

Veurleezn op zolder

Op vrijdag 15 maart vindt in het Tapijtmuseum aan de Klaas Benninkstraat 2A de jaarlijkse streektaalavond ‘Veurleezn op Zolder’ plaats. Zoals gebruikelijk organiseert de GællemunigerTaelkrink deze avond in het kader van “Meert-dialæctmoand”. De maand maart staat al jarenlang landelijk bekend als de dialectmaand. Regionale radio- entv-stations besteden deze maand extra aandacht aan de streektaal en er vinden diverse streektaalevenementen plaats. De plaatselijke dialectschrijvers, verenigd in deGællemuniger Taelkrink, sluiten met hun voorleesavond bij deze initiatieven aan. De Taelkrinkers brengen voor de pauze allen eigen (streektaal)werk: verhalen en gedichten in het Genemuider dialect. Na de pauze is ereen open podium: ook niet-taelkrinkers kunnen dan hun verhalen en gedichten laten horen. Er gelden drie regels: de bijdrage moet in de streektaal zijn geschreven, de voorlezer moet het zelf geschreven hebben en om organisatorische redenen mag een bijdrage niet langer duren dan 10 minuten. Het wordt zeer gewaardeerd wanneer deelnemers aan het open podium uiterlijk 12 maart al even telefonisch laten weten dat ze een bijdrage zullen leveren (tel. 0578-692561, Riek van der Wulp), maar mocht iemand pas op de dag zelf de knoop tot deelname doorhakken, dan wordt hem/haar hetwoord ook niet geweigerd. Iedereen die geïnteresseerd is in de lokale cultuur is deze avond van harte uitgenodigd. De aanvang is om half acht en de zaal is vanaf zeven uur open. De toegang is gratis; wel is er bij de uitgang een collecte ter bestrijding van de onkosten. De Taelkrink hoopt weerop een goede belangstelling en veel verborgen talent!